Wat 'Altijd is Kortjakje ziek' écht betekent

20 Dec 2018

Een poosje terug schreef ik al een artikel over wat het liefje 'In de Maneschijn' écht betekent. Dat artikel lees je hier. Er kwamen zoveel leuke reacties op dit artikel, dat ik besloot om ook een artikel te wijden aan het liedje 'Altijd is Kortjakje ziek'. Alle lof gaat trouwens naar Bert van Zantwijk die voor zijn eigen blog onderzoek doet naar de herkomst van oude volksliedjes en volksgebruiken. 

 

Altijd is Kortjakje ziek

Laten we eerst maar weer beginnen met de tekst van het liedje:

 

Altijd is Kortjakje ziek,

Midden in de week, maar ’s zondags niet.

’s Zondags gaat zij naar de kerk,

Met een boek vol zilverwerk.

Altijd is Kortjakje ziek,

Midden in de week, maar ’s zondags niet.

 

Wat wordt er verteld?

In eerste instantie denk je dat het liedje gaat over een godsdienstig meisje die ondanks dat ze ziek is toch naar de kerk gaat. Toch? Dat klopt niet helemaal. Kortjakje is namelijke een 17e en 18e eeuwse spotnaam voor een vrouwelijke alcoholist. 'Kort' is een sterke drank in een klein glas. 'Jakje' is een van de vele namen van de duivel. Letterlijk betekent 'Kortjakje' dus 'drankduiveltje'. 

Je vindt op het internet wel eens dat kortjakje van cognacje vandaan komt of 'kort jasje/rokje' betekent, maar dat is onterecht.

 

Aan het eind van de 19e eeuw was er nog een versie van dit liedje:

 

Altijd is Kortjakje ziek,

Midden in de week, maar Zondags niet.

Zondags dan gaat zij ter kerken

Midden in de week kan zij niet werken.

Altijd is Kortjakje ziek,

Midden in de week, maar Zondags niet.

 

En in de 18e eeuw nóg een versie:

 

Altijd is Kortjakje ziek,

Midden in de weeck en Sondags niet.

Dan gaet zy haer hert versterken

Midden in de weeck wil zy niet werken.

Altijd is Kortjakje ziek,

Midden in de weeck en Sondags niet.

 

De uitdrukking 'je hart versterken' is een synoniem voor drinken. Als je de 3 versies in omgekeerde volgorde leest, zie je een vrouw die geen zin heeft om te werken en op zondag de kroeg in gaat, dan een vrouw die niet in staat is om te werken, maar op zondag wel naar de kerk gaat en dan een ziekelijk, maar vroom meisje dat op zondag trouw met haar zilverwerk beslagen bijbeltje naar de kerk gaat.

 

Prostituee?

Op internet vind je veel verhalen over dat het lied gaat over een prostituee. Dat komt het volksliedje waar de versies uit zijn voortgekomen:

 

Kortjakje zeer hups en fijn,

Js de meeste tijd beschonken.

Kortjakje mag geen Brandewijn,

Maer het moet janever zijn.

Altijd is Kortjakje ziek,

Midden in  de Week en Zondags niet.

Dan gaet zy haer hert versterken,

Midden in de week wil zy niet werken.

Altijd is Kortjakje ziek,

Midden in de week en Zondags niet.

 

Kortjakje heeft hier op let,

De ring al van haer hand genomen.

En die heeft die dronke slet,

Bij Jan-Oom te pand gezet.

Kortjakje mag geen Brandewijn

Maer het moet Janever zijn.

Kortjakje gaet haer hert versterken,

Midden in de week wil zy niet werken.

Altijd is Kortjakje ziek,

Midden in de week en Zondags niet.

 

Kortjakje is vroeg opgestaen,

En zy is met radde kooten,

Na de Marcus Brug gegaen,

De Jongers volgden agter aen.

Kortjakje mag geen Brandewijn,

Maer het moet Janever zijn.

Daer vond zy ’t Raedhuys bescheten,

Dat kon Ragel niet op eeten.

Daerom is Kortjakje ziek,

Midden in de week en Zondags niet.

 

Kortjakje zogt de Besemstok,

En begon op de jongers te vloeken.

En zy sprak hou toe jou bek,

Of ik bruy jou op de Nek.

Kortjakje mag geen Brandewijn,

Maer het moet Janever zijn.

Kortjakje gaet haer hert versterken,

Midden in de week wil zy niet werken.

Altijd is Kortjakje ziek,

Midden in de week en Zondags niet.

 

Loop jou honden voor de pest,

Of de duyvel zal jou halen,

Want ik geef je aers de rest,

Sprak Kortjakje op het lest.

Kortjakje mag geen Brandewijn,

Maer het moet Janever zijn.

Valderappus wil niet trouwen,

Maer zy begint met Pluggen t’houwen.

Altijd is Kortjakje ziek,

Midden in de week en Zondags niet.

 

Kortjakje heeft met boosheyd groot,

Een steen in haer hand genomen.

En sy sey by Slapperloot,

Daer mee bruy ik jou strak dood.

Kortjakje mag geen Brandewijn,

Maer het moet Janever zijn.

Kortjakje gaet haer hert versterken,

Midden in de week wil zy niet werken.

Altijd is Kortjakje ziek,

Midden in de week en Zondags niet.

 

Die dit Liedtje heeft gedigt,

Die heeft een Janever gekregen.

Zy woont by Kortjakie digt,

’t Js Ragel Valderappus Nigt:

Kortjakje mag geen Brandewijn,

Maer het moet Janever zijn.

Kortjakje gaet haer hert versterken,

Midden in de week wil zy niet werken.

Altijd is Kortjakje ziek,

Midden in de week en Zondags niet.

 

Uit dit lied blijkt niet dat 'Kortjakje' een prostituee is. Er wordt vertelt dat Ragel niet meer wil trouwen en haar ring naar Jan-Oom heeft gebracht. Zij heeft met meerdere mannen het bed gedeeld (een plug is een schooier). Er staat nergens dat zij dit tegen betaling doet. 

 

Er is een versie waarin ''s Zondags gaat zij naar de kerk, met een boek vol zilverwerk', is gewijzigd in ''s Zondags komt meneer pastoor, daar spreidt zij haar beentjes voor'. Deze versie is echter veel jonger en is dus vermoedelijk ontstaan op een schoolplein of drankfeest of iets dergelijks. Dat zelfde geldt voor de versies 'Midden in de week wil zij niet wassen, 's Zondags strikt ze herendassen' en ''s Zondags als haar liefste komt, is Kortjakje goed gezond'.

 

Er zijn trouwens nog meer liedjes over Kortjakje geschreven, maar omdat Kortjakje een algemene spotnaam was voor een vrouwelijke alcoholist, is het waarschijnlijk dat deze liedjes over een ander persoon gaan.

Share on Facebook
Share on Twitter
Please reload

Nieuwste blogs
Please reload

Volg Online opvoeden ook op Social Media
  • Facebook
  • Instagram
  • YouTube
Nieuwsbrief
Uitgelichte berichten

4 Voordelen van driftbuien

4 Sep 2019

1/10
Please reload

Over mij

Welkom op onlineopvoeden.nl!


Online opvoeden is een mamablog over het opvoeden en opgroeien van jonge kinderen vanuit de theorie én de praktijk.

 

Ik ben Femke: trotste moeder van Mees (sept '18), pedagoog en doula. Ik schrijf graag blogposts over de ontwikkeling en de opvoeding van kinderen, maar ook over leuke weetjes, activiteiten, baby- en kinderspullen én over mijn eigen zoektocht in het (natuurlijk) ouderschap. Tenslotte deel ik regelmatig tips en ervaringen van andere moeders op mijn blog.

 

Lees je gezellig mee?

  • Facebook
  • Instagram

© Copyright 2019 Online opvoeden. Alle rechten voorbehouden. / Culemborg / info@onlineopvoeden.nl / 0621932822 kvk nummer: 68597355